دوره نکات و قواعد اصلاح شناخت مسائل زنان و خانواده (مساله‌شناسی مباحث زنان)

رزومه استاد زیبایی نژاد: حجت‌الاسلام والمسلمین محمدرضا زیبایی‌نژاد،  دارای مدرک سطح 4 حوزه در رشته اصول و عقاید و رئیس پژوهشکده زن و خانواده و استاد حوزه علمیه قم است. او از سال 77 به طور تخصصی در حوزه زن و خانواده  مشغول به پژوهش، تالیف و تدریس شده و تالیفات متعددی در زمینه مطالعات زنان، خانواده و نظام تربیتی جنسیت محور و ... ارائه کرده است. او علاوه بر تدریس دروس حوزوی، مقالات و کتاب‌های متنوعی در حوزه خانواده، فقه، تعلیم و تربیت و مطالعات اجتماعی نگاشته‌است

https://wfrc.ac.ir/fa/Faculty/7

:توضیحاتی درباره این سرفصل

درس «مسئله‌شناسی مباحث زنان» با هدف آشنایی با مفهوم مسئله، جایگاه آن در مطالعات زنان و چگونگی تبیین علمی و دینی آن تنظیم شده است. در آغاز، مفهوم «مسئله» از دیدگاه‌های مختلف بررسی می‌شود و تأکید می‌گردد که مسئله، گره‌ای معرفتی و اجتماعی است که نیازمند فهم زمینه‌ای، تاریخی و فرهنگی است.

شناخت مسئله در حوزه زنان، به معنای صرفاً طرح پرسش نیست؛ بلکه تبیین علمی پدیده‌ای است که در پیوند با خانواده، جامعه، سیاست و فرهنگ معنا پیدا می‌کند. بسیاری از بحران‌های فکری و اجتماعی درباره زنان، به دلیل خلط میان «عینیت» و «احساس» یا میان «واقعیت» و «برداشت ذهنی» از مسئله پدید آمده‌اند.

در گام بعد، اهمیت روش‌شناسی در مسئله‌شناسی زنان مورد تأکید قرار می‌گیرد. بدون روش دقیق، مسئله‌سازی به دام احساسات، پیش‌داوری‌ها و الگوهای غربی می‌افتد. از این‌رو لازم است در تحلیل مسائل زنان، تمایز میان مسئله واقعی و مسئله القایی یا ساخته رسانه‌ها حفظ شود.

درس بر لزوم توجه به بستر تاریخی، اجتماعی و معرفتی مسئله زنان تأکید دارد. برای نمونه، پرسش‌هایی که در غرب بر محور آزادی جنسی یا استقلال مطلق زن شکل گرفته، در جامعه اسلامی از مبانی متفاوتی برخوردار است و نمی‌توان آنها را بدون بومی‌سازی پذیرفت.

در ادامه، به نقش «مبانی هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی» در شکل‌گیری مسئله پرداخته می‌شود. هر گونه مسئله‌سازی درباره زن، بر پایه تصویری از انسان، جهان و دین استوار است. اگر مبنای اندیشه، سکولار یا انسان‌محور باشد، مسائل و پاسخ‌ها نیز رنگی متفاوت از مبانی دینی خواهند داشت.

در بخش دیگری، ویژگی‌های یک مسئله صحیح در مطالعات زنان تشریح می‌شود: ریشه‌مندی در واقعیت اجتماعی، قابلیت پژوهش علمی، امکان پاسخ در چارچوب معرفتی اسلامی و ارتباط با نیازهای واقعی جامعه. مسئله‌های جعلی یا ترجمه‌ای، با چنین شاخص‌هایی سازگار نیستند.

همچنین، میان «مسئله» و «پدیده» تفاوت نهاده می‌شود؛ هر پدیده اجتماعی لزوماً مسئله نیست، مگر آنکه به چالشی معرفتی یا عملی در جامعه تبدیل شود. بنابراین، تشخیص صحیح مسئله، گام نخست برای هر گونه سیاست‌گذاری در حوزه زنان است.

در جمع‌بندی، این درس می‌کوشد رویکردی روشمند و انتقادی به مطالعات زنان ارائه دهد تا پژوهشگر بتواند میان مسائل اصیل و وارداتی تمایز بگذارد و بر پایه مبانی دینی و عقلانی، به بازشناسی علمی و بومی مسائل زنان در جامعه اسلامی بپردازد.

سرفصل ها:
*    پرسش های اساسی درباره مسائل اجتماعی
*    مساله شناسی و گام های آن
*    هنجار و ناهنجاری
*    پرهیز از نگرش انتزاعی در شناخت و اصلاح پدیده های اجتماعی
*    توجه به تحول در موضوعات
*    ضرورت فهم میدانی
*    تمایز بین مشروعیت و کارآمدی
*    ارزش های اخلاقی: عینی یا احساسی
*    و ...