دوره مناسبات حقوقی خانواده و دولت

رزومه استاد حکمت نیا: دکتر محمود حکمت نیا حقوقدان، نویسنده و محقق اسلامی و دارای دکترای حقوق از دانشگاه تربیت مدرس است. وی با رتبه استادی، عضو هیئت علمی گروه فقه و حقوق پژوهشکده نظام‌های اسلامی، معاون سابق آموزش و پژوهش و عضو هیئت امنای پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، عضو هیئت علمی وابسته پردیس فارابی دانشگاه تهران و سردبیر مجله علمی پژوهشی حقوق اسلامی و سردبیر مجله دین و قانون است. او سرپرست معاونت مالکیت فکری وزارت دادگستری و عضو هیات تحریریه مجله حقوق اسلامی،زن در فرهنگ و هنر(پژوهش زنان)و مجله پژوهش حقوق اسلام و غرب و مجله کتاب نقد است

https://kms.bou.ac.ir/professor/hekmatnia/

:توضیحاتی درباره این سرفصل

مناسبات حقوقی خانواده و دولت به بررسی پیوند میان نهاد خانواده و ساختار دولت در نظام‌های فکری مختلف، به‌ویژه در اندیشه اسلامی و مکتب لیبرالیسم، می‌پردازد. در آغاز، مفهوم خانواده و جایگاه آن در نظم اجتماعی و حقوقی تبیین می‌شود و سپس چگونگی ارتباط میان فرد، خانواده و دولت از منظرهای گوناگون تحلیل می‌گردد.

در اندیشه لیبرالیستی، خانواده به‌منزله‌ی قراردادی میان افراد آزاد و برابر تلقی می‌شود که بر پایه‌ی اراده‌ی شخصی شکل می‌گیرد. نقش دولت در این دیدگاه محدود و نظارتی است و دخالت در روابط خصوصی افراد به حداقل می‌رسد. در مقابل، نگرش اسلامی خانواده را نهادی طبیعی و الهی می‌داند که بنیان آن بر پیوند انسانی، تعهد اخلاقی و تحقق آرامش روانی و اجتماعی استوار است. بر اساس این دیدگاه، دولت وظیفه دارد از خانواده حمایت کند، قوانین مرتبط با آن را سامان دهد و از فروپاشی ارزش‌های اخلاقی جلوگیری نماید.

این اثر تفاوت‌های بنیادی دو نگرش را در مبانی انسان‌شناسی و هدف‌گذاری اجتماعی آشکار می‌سازد. در نظام لیبرالیستی، انسان موجودی مستقل و خودبنیاد است که پیوندهایش بر اساس منافع فردی تعریف می‌شود، در حالی که در تفکر اسلامی، انسان موجودی اجتماعی و اخلاق‌محور است و خانواده نخستین بستر رشد او به‌شمار می‌آید.

در بخش‌های بعد، مباحثی مانند نکاح، طلاق، حقوق متقابل زن و مرد، ولایت، و جایگاه قانون در حفظ بنیان خانواده با تکیه بر اصول فقهی و حقوقی اسلام بررسی می‌شود. در این چارچوب، خانواده نه صرفاً قراردادی مدنی، بلکه نهادی اخلاقی و الهی دانسته می‌شود که هدف آن استمرار نسل، رشد معنوی و ایجاد نظم در جامعه است.

در نظام اسلامی، خانواده و دولت رابطه‌ای دوسویه دارند: دولت حافظ و پشتیبان بنیان خانواده است و خانواده نیز در پرورش انسان‌های صالح و استوارسازی پایه‌های جامعه نقش بنیادین دارد. از این رو، خانواده در اندیشه اسلامی نه به‌عنوان قراردادی موقت بلکه به‌عنوان نهاد مرکزی تمدن و اخلاق اجتماعی معنا پیدا می‌کند.

سرفصل ها:
*    مفهوم و ماهیت خانواده
*    بررسی دیدگاه لیبرالیستی درباره ماهیت خانواده
*    بررسی دیدگاه اسلامی درباره ماهیت خانواده
*    نقش دولت اسلامی در مواجهه با نهاد خانواده
*    مراحل تشکیل خانواده در نظام حقوقی اسلام
*    قانون گذاری به منظور حفظ مصلحت دین
*    مداخله به منظور حفظ ارزش های اخلاقی
*    قوانین امری ، مهریه و نفقه
*    دخالت ارشادی
*    طلاق قضایی
*    و ...