دوره حجاب (سیاستگذاری فرهنگی در باب حجاب)

رزومه استاد کرمی: دکتر محمدتقی کرمی قهی، دارای مدرک دکترای فلسفه و کلام از دانشگاه امام صادق (ع) بوده و عضو هیأت علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی در گروه مطالعات زنان است.

در رزومه او که از پژوهشگران برجسته  در حوزه‌های دین، فلسفه علوم اجتماعی و مطالعات زنان و خانواده  به شمار می رود، علاوه بر عضویت در هیات تحریریه  و سردبیری چند نشریه در حوزه مطالعات اجتماعی زنان،  مسئولیت هایی نظیر معاونت پژوهش پژوهشکده زن و خانواده؛ مدیریت گروه زنان و خانواده مرکز پژوهش‌های مجلس؛ ریاست مرکز مطالعات فرهنگی جوانان دانشگاه علامه طباطبایی  و .. به چشم میخورد. او در حال حاضر با  حکم وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، «سرپرست موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی» است.

https://aris.atu.ac.ir/karami

:توضیحاتی درباره سرفصل

در این نوشتار حجاب به ‌عنوان یکی از مسائل فرهنگی و اجتماعی ایران معاصر مورد تحلیل قرار گرفته و به‌ مثابه بخشی از هویت دینی و تمدنی جامعه اسلامی تبیین می‌شود. این پدیده در طول تاریخ دچار تحولات گوناگون شده و هر دوره، سیاست‌ها و رویکردهای متفاوتی نسبت به آن شکل گرفته است.

در دوره قاجار، حجاب به‌صورت سنتی و مبتنی بر عرف دینی و فرهنگی جامعه رواج داشت. با آغاز حکومت پهلوی اول، سیاست کشف حجاب با هدف ظاهری مدرن‌سازی و نزدیکی به غرب دنبال شد که با مقاومت گسترده اجتماعی روبه‌رو گردید. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، حجاب به نماد هویت اسلامی و مقاومت فرهنگی در برابر غرب‌زدگی تبدیل شد و به یکی از شاخص‌های اصلی سیاست فرهنگی جمهوری اسلامی بدل گشت.

تحلیل اجتماعی این پدیده نشان می‌دهد که الزام حکومتی به‌تنهایی نمی‌تواند موجب نهادینه‌سازی ارزش حجاب شود. تأثیرگذاری پایدار در این زمینه نیازمند اقناع فرهنگی، گفت‌وگو با نسل‌های جدید و استفاده از ظرفیت‌های نهادهای فرهنگی، آموزشی و رسانه‌ای است. حجاب در واقع امری فرهنگی و معرفتی است که باید از مسیر تربیت، آگاهی و تبیین عقلانی تقویت گردد.

از منظر نظری، حجاب پدیده‌ای چندبعدی است که پیوندی عمیق میان باور دینی، هویت اجتماعی و نظام ارزشی جامعه برقرار می‌کند. نگاه تقلیل‌گرایانه به حجاب به‌عنوان یک الزام شرعی یا سیاسی، موجب غفلت از جایگاه آن در شکل‌دهی به شخصیت زن مسلمان و بازتولید هویت فرهنگی جامعه می‌شود.

در جمع‌بندی، سیاست‌گذاری فرهنگی در حوزه حجاب نیازمند بازنگری و اصلاح رویکرد است. استمرار و پایداری این ارزش تنها زمانی ممکن است که از حالت اجبار اداری خارج شده و به انتخابی آگاهانه، ارزشی و اجتماعی تبدیل گردد. رویکرد موفق در این زمینه، بر پایه‌ی اقناع فرهنگی، احترام به تنوع اجتماعی و توجه به تحولات نسلی استوار است.

سرفصل ها:
*    مروری تاریخی بر تحولات در مساله حجاب
*    چرایی اهمیت بحث از حجاب
*    چالش های فراروی تحلیل وضعیت حجاب در ایران
*    نقش مهاجرت و گسترش شهرنشینی در بدپوشی زنان
*    ابعاد و پیامدهای رواج مصرف تظاهری
*    رسانه و تحول در خانواده
*    نقش رسانه در حفظ هویت جمعی در عین فردگرایی
*    لزوم توجه به تکثر فرهنگی در سیاست گذاری ها
*    نقش تسهیلگری و حمایتگرانه دولت در بحث حجاب
*    دفاع منطقی از حجاب در مواجهه با جوانان
*    احیا نقش خانواده و سایر مرجعیت ها
*    و...