دوره تحولات قوانین خانواده و زنان در مصوبات پس از انقلاب و نقش آن در استحکام خانواده

رزومه استاد سجادی امین: استاد مهدی سجادی امین، عضو هیئت علمی پژوهشکده زن و خانواده با مدرک سطح ۴ حوزه علمیه قم در رشته فقه و اصول است . تخصص اصلی ایشان در حوزه فقه و حقوق خانواده و مطالعات زنان بوده و رساله دکتری خود را با موضوع «بررسی تعارض فقه و حقوق در تطبیق قاعده عسر و حرج بر مسائل فقهی خانواده» به نگارش درآورده است . از مهمترین تألیفات ایشان می‌توان به کتاب‌های «اذن ولی در ازدواج باکره» و «زنان، افتاء و مرجعیت» و نیز مقالات متعدد در فصلنامه‌های علمی-پژوهشی مانند مطالعات راهبردی زنان اشاره کرد . ایشان همچنین سابقه تدریس در سطوح عالی حوزه را در کارنامه دارند .

 https://wfrc.ac.ir/fa/Faculty/5/

این دوره به بررسی تأثیر تحولات قوانین خانواده پس از انقلاب بر استحکام خانواده، با محوریت اصل دهم قانون اساسی می‌پردازد. این اصل، خانواده را واحد بنیادی جامعه دانسته و قوانین را موظف به آسان‌سازی تشکیل خانواده، پاسداری از قداست آن و استواری روابط بر پایه حقوق و اخلاق اسلامی کرده است.

خانواده‌محوری به معنای ترجیح مصالح خانواده بر فردگرایی و هماهنگی اقدامات ملی با مصالح کلان خانواده است. تأکید بر تقدم اخلاق بر حقوق است، زیرا مدیریت خانواده صرفاً با "حق" منجر به تنش می‌شود و نگاه دینی، تکلیف‌محور است نه حق‌محور. آسیب‌شناسی مشکلات خانواده شامل "ندانستن" (عدم آگاهی از وظایف)، "ناتوانی" (اقتصادی، جسمی) و "نافرمانی" (سرپیچی از وظایف) است. سیستم قضایی فقط باید برای نافرمانی وارد شود، اما به دلیل ضعف نهادهای آموزشی و حمایتی، همه مشکلات به دادگاه‌ها می‌رسد که خروجی آن طلاق است.

در بحث ازدواج، اذن پدر برای دختر باکره الزامی است (ولایت اذنی) مگر در موارد غیبت یا امتناع غیرموجه وی. حضانت، به معنای نگهداری و تربیت طفل، تا ۷ سالگی با مادر و پس از آن با پدر است و در صورت اختلاف، مصلحت کودک توسط دادگاه تعیین می‌شود. مادر می‌تواند حق حضانت را اسقاط کند، اما پدر نمی‌تواند از این تکلیف شانه خالی کند. مواردی مانند اعتیاد، فساد اخلاقی یا ازدواج مجدد مادر موجب سقوط حق حضانت است.

تعدد زوجات یک حکم شرعی و ضرورت اجتماعی برای حمایت از زنانی است که به دلایلی مانند بیشتر بودن آمار زنان، شانس ازدواج اول را از دست می‌دهند. این قانون، یک "قانون زنانه" برای حمایت از این زنان تلقی می‌شود، نه صرفاً امتیازی برای مردان. با این حال، شروط سختگیرانه‌ای مانند رضایت همسر اول (که به‌ندرت حاصل می‌شود)، عملاً این ضرورت اجتماعی را پوشش نمی‌دهد. در نهایت، تأکید بر اصلاح نگرش فرهنگی و تربیت دینی به عنوان راهکار اصلی برای استحکام خانواده، بیش از تکیه صرف بر قوانین، مورد توجه است.

سرفصل ها

* تاثیر تحولات قوانین بر استحکام خانواده

* کارکردهای 9 گانه خانواده از منظر علوم اجتماعی

* تشکیل خانواده در بینش قرآن و عترت

* خانواده محور اصلی همه قوانین و مصوبات

* ایجاد جامعه خانواده محور بر پایه الگوی اسلامی

* تقسیمات ولایت به اعتبار کیفیت تصرف ولی

* ولایت اختیاری و اجباری